Η Ιθάκη του Ομήρου και ο Όμηρος της Ιστορίας

28.08.2013
  • Γραμματοσειρά
    - +
    K2_DOUBLE_INCREASE_FONT_SIZE
Η Ιθάκη του Ομήρου και ο Όμηρος της Ιστορίας
Flickr © Stelios Christakis

Κατά πόσον το αριστούργημα του Ομήρου, η «Οδύσσεια», αποτελεί ιστορική πηγή για τους σύγχρονους; Εδώ και τριάντα χρόνια μια ομάδα επιστημόνων εργάζεται αποκλειστικά για να δώσει απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Τα συμπεράσματα ίσως εκπλήξουν και γοητεύσουν.

 

 

 

Πρώτη φορά που επισκέφθηκα την Ιθάκη ήταν τον Σεπτέμβριο του 1983, ενώ αναζητούσα μια ενδιαφέρουσα τοποθεσία για να ερευνήσω και να κάνω ανασκαφές στην Ελλάδα. Καθώς το φέριμποτ πλησίαζε το κεντρικό λιμάνι Βαθύ, το μυαλό μου ήταν γεμάτο από αντικρουόμενες ιδέες και αναρωτήθηκα γιατί σκέφτηκα να σκάψω σε ένα νησί που εθεωρείτο μυθολογικό. Επισκέφθηκα το χώρο στον ισθμό τον οποίο ο Όμηρος όρισε ως το οδυσσειακόν άστυ, θαύμαζα για ώρες και εξέταζα τα πάντα. Περιμάζεψα ένα μεγάλο θραύσμα Μυκηναϊκού αγγείου που χρονολογείται περί το 1175 π.Χ. και το έφερα στο μουσείο της περιοχής Βαθύ. Εκείνο το μικρό εύρημα σε συνδυασμό με το πολύ όμορφο και ρομαντικό μέρος με βοήθησαν να αποφασίσω να απαντήσω στο μείζον ερώτημα για την ιστορικότητα της επικής ποίησης του Ομήρου. Οι ανασκαφές άρχισαν το 1984.

 

Τριάντα χρόνια αργότερα, ύστερα από πολλή δουλειά στην περιοχή, στα εργαστήρια, στη βιβλιοθήκη, στην τάξη και στο σπίτι τελειώνω μια μονογραφία που ονομάζεται Ο Οδυσσεύς στην Πατρίδα του. Αυτός ο τίτλος υποδηλώνει κάποιο βαθμό ειρωνείας στην αμφίθυμη σχέση μας με τον Όμηρο. Από τη μία μεριά, στηριζόμαστε σε αυτόν ως μία πηγή αντικειμενικών πληροφοριών της πρώιμης ιστορίας, γεωγραφίας και θρησκείας της Ελλάδας, από την άλλη όμως απορρίπτουμε το συνολικό του έργο σαν να πρόκειται για μυθιστόρημα. Δεν μπορούμε ακόμα να συμφωνήσουμε εάν ο Όμηρος έγραψε την Ιλιάδα και την Οδύσσεια ή τα υπαγόρευσε, ή ίσως τα συνέθεσε προφορικά, παρά το γεγονός ότι δεν μπορούμε να τον τοποθετήσουμε σταθερά στο χρόνο και υπάρχουν νέες θεωρίες ότι δεν υπήρξε ποτέ αλλά επινοήθηκε σαν πρόσωπο αργότερα.

 To Odyssey Project έλαβε υπόψη όλες τις προηγούμενες ανασκαφές και τα ευρήματα, ιδιαίτερα εκείνες τις σημαντικές ανακαλύψεις που έγιναν απο Βρετανούς τη δεκαετία 1930, καθώς επίσης κι από τους Έλληνες αρχαιολόγους που δούλεψαν στο νησί

 

Είμαι σε θέση να αντέξω την ειρωνεία λόγω του αρχαιολογικού μου έργου στο νησί. Η διεθνής ομάδα μου λέγεται Ερευνητικό Πρόγραμμα Οδύσσεια (The Odyssey Project) και αποτελείται από πολλούς διακεκριμένους συναδέλφους, φοιτητές, εθελοντές, ντόπιους εργάτες και φίλους. Όλοι δουλεύουν υπό την αιγίδα της Αρχαιολογικής Εταιρίας Αθηνών και της Ελληνικής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας. Ίσως τώρα να αποκαλύψουμε πολλά κομμάτια του γιγαντιαίου πάζλ που αποτελεί την ιστορία της Ομηρικής Ιθάκης από την εποχή που έφτασαν εδώ οι πρώτοι άποικοι ως πρόσφυγες από την Κρήτη – τρέχοντας μακριά από τον κίνδυνο της κατάκτησης της πατρίδας τους από τους Μυκηναίους εισβολείς- περί το 1400 π.Χ. την εποχή που η πόλη μετακινήθηκε στο Βαθύ υπό Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας. Η Εταιρία National Geographic, το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον στο Σεντ Λούις, το Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Επιστημών Packard και πολλά άτομα μας υποστήριξαν στο πέρασμα του χρόνου. Η δουλειά μας έλαβε υπόψη όλες τις προηγούμενες ανασκαφές και τα ευρήματα, ιδιαίτερα εκείνες τις σημαντικές ανακαλύψεις που έγιναν από τους Βρετανούς συναδέλφους μας τη δεκαετία 1930 καθώς επίσης κι από τους Έλληνες αρχαιολόγους που δούλεψαν στο νησί.

 

Επιπλέον, πολλοί φιλόλογοι έκαναν σπουδαίες ανακαλύψεις που επαίνεσαν το έργο μας και αποσαφήνισαν τον Όμηρο. Από τότε με το έργο του Milman Parry κατά τις δεκαετίες 1920 και 1930 έγινε σχεδόν σαφές ότι ο Όμηρος συνέθετε προφορικά. Γνωρίζουμε ότι το 82% της Ιλιάδας και της Οδύσσειας αποτελείται από επαναλαμβανόμενες φόρμουλες, μια μέθοδος που χρησιμοποιείται από τους προφορικούς συγγραφείς έως σήμερα. Η αταίριαστη χρήση σοφιστειών στις συνθέσεις του Ομήρου ήταν τόσο μεγάλη που κάλυψε το γεγονός αυτό και τις έκανε να φαίνονται σαν αποτέλεσμα γραπτού λόγου. Πολλοί αρχαιολόγοι και φιλόλογοι έχουν επίσης αναπαραστήσει την Ελληνική ιστορία κατά τη διάρκεια των επονομαζόμενων Σκοτεινών Χρόνων (περί το 1100-700 π.Χ.) και τώρα ξέρουμε ότι ο όγδοος αιώνας ήταν μια περίοδος Αναγέννησης. Συνάμα ο Όμηρος θα πρέπει να έζησε κατά την περίοδο αυτή.

 

Το Ερευνητικό Πρόγραμμα Οδύσσεια ίσως προσδώσει σε αυτές τις ανακαλύψεις μερικές σημαντικές εκπλήξεις. Έχουμε επιβεβαιώσει την ύπαρξη των τριών πιο σημαντικών χώρων δράσης στην Οδύσσεια. Η Σπηλιά των Νυμφών είναι υπαρκτή και έχουμε επιγραφές, αγαλματίδια από τερακότα και άλλα ευρήματα που το αποδεικνύουν. Η ιστορία της είναι περισσότερο πολύπλοκη απ’ ότι θα φανταζόμασταν και επαληθεύει ότι πράγματι ο Όμηρος ήξερε καλά τη σπηλιά. Μπορούμε επίσης να δείξουμε ότι η διάσημη Τυκτή Κρήνη (Οδύσσεια σελ. 204-211), την οποία ο Όμηρος περιέγραψε σε τρία διαφορετικά αποσπάσματα, μερικές φορές ερμηνεύτηκε σαν να είναι τρία διαφορετικά μέρη. Όπως αποδεικνύεται, πρόκειται για μία μοναδική στην Ελλάδα πηγή και για ένα τεράστιο κτίσμα που κατασκευάστηκε περί το 1400 π.Χ. Επέζησε μέχρι τον τρομακτικό σεισμό του 373 π.Χ.

 

Τελικά, μπορούμε επίσης να διαβεβαιώσουμε σε όλους ότι το Παλάτι του Οδυσσέα -το αντικείμενο αναζήτησης από το 1800 έως τη δεκαετία του 1930- έχει αναγνωριστεί και στο επερχόμενο βιβλίο προτείνεται ένα γενικό σχέδιό του. Ο Πατέρας χρόνος δεν ήταν ευγενικός με το παλάτι. Όπως ακριβώς ο Οδυσσέας αντιπάλεψε τον Ποσειδώνα στη θάλασσα έτσι κι η ομάδα μας τον αντιμετώπισε στην πιο τρομακτική του έκφανση σαν θεό των σεισμών.

Δώστε το σχόλιο σας ...