Όχι άλλη μια τέτοια συζήτηση για τα αρχαία Ελληνικά

19.09.2013
  • Γραμματοσειρά
    - +
    K2_DOUBLE_INCREASE_FONT_SIZE
Αμερικάνικη τάξη σε περιοδικό της δεκαετίας του 1960
Αμερικάνικη τάξη σε περιοδικό της δεκαετίας του 1960 Flickr © Christian Montone

Η πρόσφατη δήλωση της Βουλευτή της ΔΗΜ.ΑΡ Μαρίας Ρεπούση περί της διδασκαλίας των αρχαίων ελληνικών και λατινικών, προκάλεσε όπως ήταν αναμενόμενο, πολλές και ποικίλες αντιδράσεις. Το θέμα έχει πολλές διαστάσεις. Την επιστημονική, την εκπαιδευτική και φυσικά, επειδή μιλάμε για την ελληνική γλώσσα,  και την πολιτικη-ιδεολογικη του. Αν πάρεις θέση υπέρ χρωματίζεσαι έτσι, αν πάρεις θέση κατά χρωματίζεσαι αλλιώς.

 

 

 

 

Θα ήθελα να κάνω τρεις παρατηρήσεις/επισημάνσεις. Η πρώτη είναι ότι φυσικά, όπως ήδη ειπώθηκε, από επιστημονικής απόψεως, η δήλωση αυτή δεν είναι 100% σωστή. Κι αυτό γιατί, με τη στενή έννοια, νεκρές θεωρούνται οι γλώσσες οι οποίες δεν έχουν φυσικούς ομιλητές για τον λόγο ότι αυτοί απλούστατα έχουν εξοντωθεί για διάφορους λόγους (γενοκτονία, φυσικές καταστροφές κλπ.). Οι γλώσσες όπως τα αρχαία ελληνικά και τα λατινικά δε θεωρούνται νεκρές υπό την έννοια αυτή, παρόλο που δεν έχουν φυσικούς ομιλητές, αλλά είναι γενικώς αποδεκτό ότι υπέστησαν γλωσσική αλλαγή. Δηλαδή αυτό το οποίο συνέβη είναι το εξής, διάφοροι εσωτερικοί και εξωτερικοί παράγοντες όπως και επιδράσεις οδήγησαν σε ριζικές αλλαγές του γλωσσικού τους συστήματος με αποτέλεσμα να αλλάξει όχι μόνο η φωνολογία τους, αλλά  και η γραμματική τους, ο τρόπος δόμησης προτάσεων και παραγωγής των λέξεων τους.

 

Στην περίπτωση δε των λατινικών η γλωσσική αυτή αλλαγή ήταν τόσο δραματική ώστε η λεγόμενη δημώδης λατινική να εξελιχτεί ανεξάρτητα κατά τόπους και να εμφανιστούν διάφορες και διακριτές διάλεκτοι από τις οποίες προέρχονται οι σύγχρονες ρωμανικές γλώσσες. Το αποτέλεσμα για τα ελληνικά είναι ότι φυσικά εμείς σήμερα δε μπορούμε χωρίς κάποια διδασκαλία να διαβάσουμε κείμενα όπως την Ιλιάδα στο πρωτότυπο. Όπως και οι  Ιταλοί δε μπορούν να διαβάσουν Βιργίλιο, οι Άγγλοι δεν μπορούν να διαβάσουν το Beowulf, αρχαίο αγγλικό επικό ποίημα που θεωρείται ότι γράφτηκε γύρω στο 650/800 μ.Χ, και οι Γερμανοί τη μεσαιωνική λογοτεχνία τους. Και όσο καλά και να μάθουμε αρχαία ελληνικά, φυσικά και δε θα μιλήσουμε με τους γονείς μας, τα παιδιά μας, τους φίλους μας στη γλώσσα αυτή, καθώς δεν είναι η μητρική μας. Αυτά όλα είναι γνωστά σε όλους.

Δεν μπορούμε να διαβάσουμε κείμενα όπως την Ιλιάδα στο πρωτότυπο χωρίς κάποια διδασκαλία. Όπως και οι  Ιταλοί δε μπορούν να διαβάσουν Βιργίλιο, οι Γερμανοί τη μεσαιωνική τους λογοτεχνία και οι Άγγλοι το Beowulf, αρχαίο αγγλικό επικό ποίημα (650/800 μ.Χ)

 

Η δεύτερη παρατήρηση έχει να κάνει με την άποψη ότι τα παιδιά θα μισήσουν την αρχαία ελληνική γραμματεία, επειδή/αν τη διδάσκονται από το πρωτότυπο. Εδώ δεν είμαι σίγουρη ότι καταλαβαίνω τη λογική του επιχειρήματος. Για να μισήσει κάποιος κάτι πρέπει να θεωρεί ότι του κάνει κακό η κάπως θα τον βλάψει. Τώρα γιατί η αρχαία ελληνική γραμματεία μπορεί να είναι βλαβερή για τους μαθητές χρειάζεται κάποια περαιτέρω εξήγηση. Μου φαίνεται όμως ότι μάλλον υποτιμάμε τους μαθητές λέγοντας κάτι τέτοιο. Δηλαδή γιατί θεωρούμε ότι είναι δύσκολο γι’ αυτούς να προσεγγίσουν την αρχαία ελληνική γραμματεία και να ενδιαφερθούν γι’ αυτή; Ίσα ίσα που η ενασχόληση με τη γλώσσα, που ανήκει στη βιολογική μας κληρονομιά, και τη γραμματική και ιδίως μιας γλώσσας που είναι η πολιτισμική μας κληρονομιά μάλλον καλό θα κάνει στην ανάπτυξη των διανοητικών και γνωστικών ικανοτήτων τους. Θα ήταν χρήσιμο να γνωρίζουμε την ιστορία της γλώσσας μας, και πως η νέα μορφή της διαφέρει και γιατί από τα προηγούμενα στάδια της.

 

Η τρίτη παρατήρηση είναι ότι ενδεχομένως πρέπει όντως να αλλάξει ο τρόπος διδασκαλίας και η προσέγγιση της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Δηλαδή όσοι ενδιαφέρονται για θεωρητικές σπουδές φυσικά και θα πρέπει να έχουν πιο πολλές ώρες διδασκαλίας και ίσως είναι λογικότερο αυτό να ξεκινάει από το λύκειο όπως ήταν και παλιότερα.  Αυτό βέβαια είναι ζήτημα εκπαιδευτικής πολιτικής.

 

Το θέμα όμως είναι άλλο. Στην Ελλάδα και στην Ευρώπη του σήμερα η όλη συζήτηση είναι περίεργη ή μάλλον ο τρόπος που γίνεται είναι λίγο περίεργος. Το ερώτημα είναι, θέλουμε πραγματικά ακόμα μια συζήτηση για τα αρχαία ελληνικά και τη θέση τους και προσφορά τους στο εκπαιδευτικό μας σύστημα; Αν ναι, τότε να την κάνουμε, αλλά με κάποια σοβαρότητα. Και όχι έτσι κάπως τυχαία και μέσα από τα social media. Αν όμως όχι, τότε να το αφήσουμε, ας μη το κουράζουμε άλλο το θέμα. Εν πάση περιπτώσει, ποιο ακριβώς είναι το πρόβλημα που θα λύσουμε παίρνοντας τη μια η την άλλη θέση; Ίσως το θέμα δεν είναι αν πρέπει να μάθουμε εμείς και οι επόμενες γενιές αρχαία ελληνικά η λατινικά. Ίσως το θέμα μας είναι πιο σοβαρό. Προφανώς όμως θα πρέπει να το προσδιορίσουμε.

Δώστε το σχόλιο σας ...