Ένστολοι διδάσκονται τρόπους «καλής συμπεριφοράς» από ακαδημαϊκούς

03.04.2015
  • Γραμματοσειρά
    - +
    K2_DOUBLE_INCREASE_FONT_SIZE
Κέντρο Αθήνας- Αστυνομικός δίνει οδηγίες σε χρήστη
Κέντρο Αθήνας- Αστυνομικός δίνει οδηγίες σε χρήστη ΦΩΤΟ: Στέλιος Φούντας (μέλος της ομάδας streetwork του ΟΚΑΝΑ)
Ένστολοι με πλήρη άγνοια ή εσφαλμένη αστυνομική αντίληψη για την ουσιοεξάρτηση και τη νοοτροπία των εξαρτημένων συνανθρώπων καταφεύγουν συχνά σε δυσανάλογη χρήση βίας, διακρίσεις και καταστρατηγήσεις του νόμου σε βάρος ουσιοεξαρτημένων ανθρώπων. Δεν είναι ένα φαινόμενο αποκλειστικά ελληνικό αλλά η πετυχημένη διαχείρισή του στο εξωτερικό ενέπνευσε τους ανθρώπους του ΟΚΑΝΑ να δράσουν πρωτοτυπώντας: να επιστρατεύσουν ειδικούς ακαδημαϊκούς και να αναλάβουν να μάθουν στους αστυνομικούς μέσω επιμορφωτικών σεμιναρίων τρόπους «ήπιας» -καλής- συμπεριφοράς. Το πείραμα εκμάθησης της ήπιας αστυνόμευσης ξεκίνησε, δεν μένει παρά να το δούμε σε εφαρμογή. 

 

 

 

Πολλά έχουν αλλάξει τα τελευταία 10 χρόνια στον κόσμο των ναρκωτικών. Οι παράνομες ουσίες που κυκλοφορούν αυξάνονται ραγδαία, οι τρόποι κυκλοφορίας με την χρήση και των ηλεκτρονικών μέσων έχουν υπερ-πολλαπλασιασθεί, η αντίληψη για τον χρήστη ουσιών έχει αλλάξει, οι τρόποι αντιμετώπισης των εξαρτημένων ατόμων και οι σχετικές υπηρεσίες έχουν σημαντικά βελτιωθεί και το κυριότερο έχουμε πλέον και στην χώρα μας, εναλλακτικά της φυλάκισης μέτρα για τους χρήστες ναρκωτικών με μικροπαραβατικότητα.

 

Όλα αυτά δεν είναι γνωστά ακόμα και για όσους ασχολούνται επαγγελματικά με το αντικείμενο των εξαρτήσεων σύμφωνα με την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Ψυχιατρικής στο ΕΚΠΑ και πρώην Πρόεδρο του ΟΚΑΝΑ Μένη Μαλλιώρη, η οποία αφού συνδέει την έξαρση του φαινομένου των ναρκωτικών με την οικονομική κρίση επισημαίνει ότι: «Φαίνεται συνεπώς ότι τα τελευταία χρόνια πολλά άλλαξαν και στην Ελλάδα με τη κεντρική θέση να κατέχει η αντίληψη και η στάση πως ο χρήστης δεν είναι εγκληματίας αλλά ασθενής. Μην ξεχνάμε τις επιχειρήσεις «σκούπα» που δεν αφορούσαν βέβαια σκουπίδια αλλά ανθρώπινες ψυχές. Μην ξεχνάμε την διαπόμπευση των οροθετικών γυναικών και την κραυγαλέα καταπάτηση των θεμελιωδών ανθρωπίνων δικαιωμάτων.  Oι υπεύθυνοι για την επιβολή του νόμου οφείλουν να σέβονται και να προστατεύουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, να επιβάλλουν και να υποστηρίζουν τα δικαιώματα όλων των ανθρώπων, εφαρμόζοντας αναλογικότητα. Δεν είμαι σίγουρη αν η Ελληνική Αστυνομία μέσα από τις σχολές και τα σεμινάρια επιμόρφωσης που διαθέτει έχει την ευκαιρία να ενημερώνεται για τα «τελευταία νέα» μιας και οι αλλαγές τρέχουν, κάποιες φορές, με μεγάλη ταχύτητα».  

 

Η Μένη Μαλλιώρη αναλαμβάνοντας την Προεδρία του ΟΚΑΝΑ τις περιόδους 1997-1999 και 2010-2013 προσπάθησε να συμβάλλει στην αλλαγή νοοτροπίας και στάσης σχετικά με την αντιμετώπιση του προβλήματος των εξαρτήσεων βάζοντας τα θεμέλια του νέου επιμορφωτικού προγράμματος που θα ακολουθούσε το 2014-2015 για να διδαχτεί σε αστυνομικούς η λεγόμενη «ήπια αστυνόμευση».

 

 

Τι σημαίνει όμως ήπια αστυνόμευση;

 

 «Με τον όρο «ήπια» αστυνόμευση», όπως μας λέει η υπεύθυνη του τμήματος Διεθνών και Δημοσίων Συνεργασιών ΟΚΑΝΑ, Λίνα Πλαγιανάκου,  «δίνεται στην ουσία η ευχέρεια στην αστυνομία να μην εξαντλήσει την αυστηρότητα που πηγάζει από το γράμμα του νόμου στην άσκηση των καθηκόντων της κατά τη διάρκεια των περιπόλων της εντός της πόλης, πλησίον των σημείων που παρατηρείται η υψηλή συγκέντρωση τοξικοεξαρτημένων («πιάτσα»). Η χρήση και η κατοχή ναρκωτικών είναι βάσει της ελληνικής νομοθεσίας παράνομες και άρα αποτελούν αντικείμενο της αστυνομικής δίωξης. Από την άλλη η διαφαινόμενη πρόθεση και φιλοσοφία της ελληνικής αλλά και της διεθνούς νομοθεσίας είναι  η μετατόπιση του κέντρου βάρους της καταστολής από τη δίωξη της μικρο-διακίνησης στο επίπεδο του δρόμου, στη δίωξη της εμπορίας στο επίπεδο των πόλεων ή του διεθνούς οργανωμένου εγκλήματος. Αυτό διαφαίνεται κυρίως μέσω των ποινών που ο νόμος προβλέπει για τους εξαρτημένους χρήστες παράνομων ουσιών και αυτών που προβλέπει για τους εμπόρους και μεγαλο-διακινητές των ίδιων ουσιών. Μέσω της ποινικής διαδικασίας, δηλαδή. Η διάκριση αυτή οφείλεται στο ότι το ζήτημα των ναρκωτικών είναι ταυτόχρονα και ποινικό και ζήτημα δημόσιας υγείας. Δεν είναι ίδιας βαρύτητας το αδίκημα της κατοχής 1gr από έναν εξαρτημένο χρήστη και της κατοχής 1kgr από έναν έμπορο ως προς την προκαλούμενη στο κοινωνικό σύνολο ζημία. Επιπλέον, ο εξαρτημένος παραβάτης έχει δικαιώματα, πρώτο και κύριο εκείνο της υγείας και της πρόσβασης στις υπηρεσίες που θα του την παρέχουν».

 

 

Έτσι μέχρι το τέλος του Απρίλη του 2015 ο ΟΚΑΝΑ έχοντας αναλάβει την επιστημονική οργάνωση του εγκριθέντος από ΕΣΠΑ έργου  –που ξεκίνησε πέρυσι το 2014- σε συνεργασία με την Ελληνική Αστυνομία θα έχει διδάξει σε 850 αστυνομικούς πολλών πόλεων μέσω ειδικευμένων ακαδημαϊκών την λεγόμενη ήπια αστυνόμευση. Πρόκειται για 2.112 ώρες εκπαίδευσης την οποία ανέλαβαν  διακεκριμένοι επιστήμονες και στελέχη του Οργανισμού, υπό την καθοδήγηση των επιστημονικά υπευθύνων του προγράμματος, Σοφίας Βιδάλη, Αναπληρώτριας Καθηγήτριας Εγκληματολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης και Αθανάσιου Δουζένη, Αναπληρωτή Καθηγητή Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών.

 

 

Πως εφαρμόζεται στην πράξη ;

 

Σύμφωνα με την Λίνα Πλαγιανάκου «στην εφαρμογή των μέτρων αστυνόμευσης δεν θα είναι αστυνομική προτεραιότητα ο έλεγχος και η κράτηση ή η σύλληψη χρηστών, οι οποίοι πιθανότατα θα βρεθούν να έχουν πάνω τους τη δόση τους, η εξασφάλιση της οποίας είναι καταρχήν ένας από τους λόγους για τους οποίους βρίσκονται στην πιάτσα. Ούτε θα είναι προτεραιότητα το κυνήγι της πιάτσας, η οποία στην καλύτερη περίπτωση θα μετατοπιστεί και στη χειρότερη θα διασπαστεί κάνοντας το έργο των φορέων υγείας ιδιαίτερα δύσκολο. Τέτοιου είδους παρεμβάσεις συμβάλλουν στην αύξηση των στατιστικών δεικτών της αστυνομίας αλλά καθόλου δεν συνεισφέρουν στην ουσιαστική αντιμετώπιση του προβλήματος. Αντίθετα, ο αστυνομικός που μπορεί να δώσει ενημέρωση στους χρήστες ή ακόμα και αντίδοτο σε περιπτώσεις υπερβολικής δοσολογίας και διώκει στοχευμένα αποβλέποντας στην αποδυνάμωση των κυκλωμάτων εμπορίας, λειτουργεί σύμφωνα με τη θεώρηση της πολυπαραγοντικότητας του φαινομένου, όπως επιβάλουν οι εξελίξεις στην επιστήμη και στη διεθνή εμπειρία». Στους αστυνομικούς θα δοθεί ειδικός οδηγός διδασκαλίας και εγχειριδίου ήπιας αστυνόμευσης επικεντρωμένης σε εξαρτημένους χρήστες ψυχοτρόπων ουσιών. Το  εξειδικευμένο διδακτικό και εκπαιδευτικό υλικό θα είναι   σε έντυπη και ψηφιακή έκδοση με καινοτόμο και διαδραστικό χαρακτήρα, το οποίο στο μέλλον θα μπορεί να συμπληρώνεται και να αξιοποιείται περαιτέρω από τον ΟΚΑΝΑ με εξαιρετικά χαμηλό κόστος. 

 

 

Οι αστυνομικοί είναι υπάκουοι μαθητές;

 

Η Μένη Μαλλιώρη έχει κάθε λόγο να πιστεύει ότι οι αστυνομικοί που ασχολούνται με τους χρήστες ναρκωτικών έχουν μεγάλη ανάγκη να ενημερωθούν σχετικά με τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα, όπως π.χ. για τον τρόπο αντιμετώπισης των εξαρτημένων ατόμων, μετά την σύλληψη τους, που πολύ συχνά εμφανίζουν συμπτώματα στέρησης. «Πρέπει να γνωρίζουν τις αρμόδιες, για τις εξαρτήσεις, υπηρεσίες και να συνεργάζονται στενά μαζί τους. Η συνεχής ενημέρωση θα καταστήσει το δύσκολο έργο τους πιο αποτελεσματικό και θα νιώσουν συχνά, με τις κατάλληλες γνώσεις και τους σωστούς τους χειρισμούς, ότι δεν συνέλαβαν έναν χρήστη αλλά απλά τον βοήθησαν να κινητοποιηθεί για την αναζήτηση θεραπευτικής βοήθειας. Αυτό ακριβώς άλλωστε είναι το πνεύμα της συνεχούς επιμόρφωσης. Να παρακολουθεί στενά τις πλέον πρόσφατες εξελίξεις στον τομέα της αντιμετώπισης του προβλήματος. Στο σχετικό πρόγραμμα συμπεριλαμβάνεται και η αξιολόγηση του προγράμματος μετά την ολοκλήρωσή του από εξωτερικούς αξιολογητές».    

 

 

Ένα πετυχημένο πείραμα που εφαρμόστηκε στο εξωτερικό

 

Αντίστοιχο πρόγραμμα στην Φρανκφούρτη συντέλεσε στην εντυπωσιακή μείωση των θανάτων από 147 το 1991 σε 3 το 2014.

 

Στην Ευρώπη έχουν γίνει πολύ περισσότερα από την απλή εφαρμογή πολιτικών ήπιας αστυνόμευσης.* Είναι ιδιαίτερα γνωστό το πρόγραμμα της Φρανκφούρτης, όπου το 1988, ξεκίνησε μια πολύ-τομεακή και διεπιστημονική συνεργασία με πρωτοβουλία της τοπικής αυτοδιοίκησης της πόλης της Φρανκφούρτης προκειμένου να αντιμετωπιστεί σωρεία κοινωνικών προβλημάτων σχετιζόμενων με τη χρήση ουσιών, μεταξύ των οποίων και 147 θάνατοι από υπερβολική δόση το 1991. Το «ψήφισμα της Φρανκφούρτης», το 1990 υπογράμμισε την ανάγκη αλλαγής πολιτικής από την καταστολή προς τη συνεργασία όλων των αρμόδιων φορέων σε τοπικό επίπεδο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των ναρκωτικών. Από το 2004, η τοπική αστυνομία της Φρανκφούρτης εφαρμόζει το κοινωνικό πρόγραμμα "OSSIP" (Offensive Sozialarbeit, Sicherheit, Intervention, Prävention, δηλαδή Επιθετική Κοινωνική Εργασία, Ασφάλεια, Παρέμβαση και Πρόληψη) για την «καλή συμβίωση στη Φρανκφούρτη» αποβλέποντας στην πρόληψη της χρήσης ναρκωτικών, στη μείωση της βλάβης, στην κοινωνική επανένταξη, καθώς και τη μείωση του αριθμού των περιστατικών δημόσιας όχλησης. Αστυνομικοί και άλλοι δημοτικοί υπάλληλοι, σε συνεργασία με επαγγελματίες που κάνουν δουλειά στο δρόμο είναι υπεύθυνοι για την πρόληψη της χρήσης ναρκωτικών και την πρόληψη ανάπτυξης εστιών χρήσης ναρκωτικών σε δημόσιους χώρους. Ως ιδιαίτερα σημαντικό αποτέλεσμα της αλλαγής στην προσέγγιση του προβλήματος θεωρείται η μείωση των θανάτων από 147 το 1991 σε 3 το 2014.

Άλλο παράδειγμα είναι το πρόγραμμα συνεργασίας των αστυνομικών και των δικαστικών αρχών με τους φορείς παροχής υπηρεσιών θεραπείας και μείωσης της βλάβης που εφαρμόστηκε αρχικά στη Γερμανία και στη συνέχεια επεκτάθηκε σε άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το πρόγραμμα πρώιμης παρέμβασης που απευθύνεται σε νέους που έχουν ήδη ξεκινήσει τη χρήση ουσιών ονομάζεται «FreD» και με τη διεύρυνση της εφαρμογής του και σε άλλες χώρες είναι πλέον γνωστό ως «FreD goes net». Στόχος του προγράμματος είναι η εναλλακτική αντιμετώπιση των νεαρών παραβατών αντί της ποινικής του δίωξης και η δικτύωσή τους με φορείς υγείας που έχουν ως προτεραιότητα την απεμπλοκή τους από τη χρήση.

 

 

 

 Πως μπορεί ένας επιστήμονας να διδάξει ένα αστυνομικό όργανο;

 

 Όπως μας λέει η Λίνα Πλαγιανάκου «η πολυπαραγοντικότητα του φαινομένου των ναρκωτικών και η διεπιστημονικότητα, με την οποία αυτό θα πρέπει να προσεγγίζεται επιβάλλει τη συμμετοχή πολλών επιστημόνων από διαφορετικές επιστήμες: Ιατρούς, Κοινωνικούς Επιστήμονες, Νομικούς. Δεδομένου ότι ο στόχος του προγράμματος είναι η γόνιμη γεφύρωση της απόστασης που μεσολαβεί ανάμεσα στις πολιτικές της δίωξης και τις πολιτικές υγείες στην καθημερινότητα των αστυνομικών οργάνων, ο κάθε σεμιναριακός κύκλος στοχεύει στο να κάνει τον αστυνομικό κοινωνό της θεώρησης του προβλήματος από την πλευρά των ιατρικών και των κοινωνικών επιστημών, χωρίς όμως να παραβλέπει τον ρόλο του αστυνομικού ως αρμόδιου για την επιβολή του νόμου και τη δίωξη του εγκλήματος. Σε κάθε κύκλο υπάρχουν ενότητες που πραγματεύονται τα δικαιώματα των χρηστών σε υπηρεσίες υγείας και μείωσης της βλάβης αλλά και ενότητες που εστιάζουν στην παγκοσμιοποίηση του οργανωμένου εγκλήματος, μέρος του οποίου αποτελεί και η διακίνηση ναρκωτικών. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί κάποιος να αντιληφθεί και το δάσος και το δέντρο, ώστε να μην εστιάσει στο δέντρο χάνοντας το δάσος».  

 

 

Εγγενείς δυσκολίες

 

Όπως μπορεί να υποψιάζεται κανείς ο συντονισμός δύο τόσο διαφορετικών χώρων, της δίωξης και της υγείας, προκειμένου να υλοποιηθούν οι εκπαιδευτικοί κύκλοι συνεπάγεται την υπέρβαση δυσκολιών, που έχουν να κάνουν με τη γραφειοκρατία και το συγχρονισμό προτεραιοτήτων που ο κάθε χώρος έχει τη δεδομένη χρονική στιγμή.  «Εγγενής δυσκολία του εν γένει συστήματος, επίσης»  σύμφωνα με την Λίνα Πλαγιανάκου, «είναι η ασυνέχεια των πολιτικών που ακολουθεί την εναλλαγή των διοικήσεων. Τέτοιες προσεγγίσεις που βασίζονται σε αλλαγή φιλοσοφίας και στάσεων θα πρέπει να εφαρμόζονται σε βάθος χρόνου, ώστε να επιφέρουν αλλαγές στο σύστημα. Αντίστοιχα σε βάθος χρόνου θα πρέπει να γίνεται και η αξιολόγησή τους, μελετώντας δείκτες όχι μόνο του χώρου της δίωξης αλλά κυρίως εκείνων του χώρου της υγείας. Η διάθεση χρόνου δεν είναι αυτονόητη στη δημόσια διοίκηση συν τω ότι όταν οι προτεραιότητες της δίωξης το επιβάλουν, το κέντρο βάρους θα μετατοπιστεί, που σημαίνει απλά ότι 850 εκπαιδευμένοι αστυνομικοί μπορεί να αξιοποιηθούν αλλού και όχι στην εφαρμογή ήπιας αστυνόμευσης».    

 

 

 

 

* Παγκοσμίως δε, η διαπίστωση της άνισης ανάλωσης πόρων για τη δίωξη σε σύγκριση με το επιτευχθέν αποτέλεσμα έχει οδηγήσει σε διάφορες πρωτοβουλίες, όπως πολύ κατατοπιστικά επισημαίνονται σε σχετικό άρθρο από την «Εταιρεία ΔΙΟΓΕΝΗΣ» που έχει αναπτύξει μία πλατφόρμα διαλόγου για την πολιτική για τα ναρκωτικά στη ΝΑ Ευρώπη.

 

Δώστε το σχόλιο σας ...