Αποτυχία κρατικού παρεμβατισμού: Το αργεντίνικο παράδειγμα

11.10.2013
  • Γραμματοσειρά
    - +
    K2_DOUBLE_INCREASE_FONT_SIZE
Αργεντινή 1951, φορτώνοντας σιτάρι σε πλοία
Αργεντινή 1951, φορτώνοντας σιτάρι σε πλοία Flickr © Mennonite Church USA Archives

Πώς καταφέρνει μια χώρα που ενώ κάποτε αποτελούσε τον σιτοβολώνα του πλανήτη να καταλήγει να τροφοδοτεί με αλεύρι τον ίδιο της τον λαό με το σταγονόμετρο. Ένα λατινοαμέρικανικο παράδειγμα αποτυχίας της κρατικής παρέμβασης.

 

 

 

Η μητέρα μου φτιάχνει συχνά το δικό της ψωμί αγοράζοντας τα απαραίτητα συστατικά.  Ήρθε όμως εκείνη μέρα, το καλοκαίρι που μας πέρασε, που απογοητευμένη αναγκάστηκε να αγοράσει από το supermarket μόνο ένα κιλό αλεύρι καθότι υπήρχε περιορισμός που όριζε ένα κιλό για κάθε αγορά. Έτσι η μητέρα μου αγόρασε ένα κιλό και ο πατέρας μου αγόρασε άλλο ένα για να συμπληρώσουνε την ποσότητα που θέλανε. Ήρθα έτσι αντιμέτωπος με την πρώτη έλλειψη σε αλεύρι στην ζωή μου.

 

Όπως συχνά συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις, η κυβέρνηση κατηγόρησε τους σιτοπαραγωγούς λέγοντας ότι αυτοί ήταν που αρνούνταν να πουλήσουν τις σοδιές τους αναμένοντας να ανέβουνε οι τιμές στο μέλλον. Οι παραγωγοί από την άλλη διαμαρτύρονταν ότι δεν είχανε σοδιά αφού δεν καλλιέργησαν ποτέ σιτάρι λόγω του ισχύοντος φορολογικού συστήματος. Έτσι η λογική των συνθηκών αγοράς έφτασε και στα supermarkets.

 

Τους Αργεντινούς φυσικά δεν θα τους πείραζε μια λογικότερη προσέγγιση σε κάποια σπάνια ή και εισαγόμενα προϊόντα. Αλλά εδώ πρόκειται για σιτάρι και αυτοί που κάποτε είχαν το προνόμιο να αποκαλούνται ο σιτοβολώνας του κόσμου, τώρα αντιμετωπίζουνε έλλειψη του ίδιου προϊόντος που κάποτε εξήγαγαν σε όλο το πλανήτη αναρωτώμενοι τι έφταιξε και φτάσαμε σε τέτοιο σημείο. Φήμες σχετικά με την εισαγωγή σίτου άρχισαν να κυκλοφορούνε σε όλη την χώρα, ότι δηλαδή την πρώτη δεκαετία του 20ου αιώνα ήταν η πρώτη εξαγωγός χώρα σε σιτάρι παγκοσμίως, συγκεντρώνοντας το 23% της παγκόσμιας παραγωγής σιτηρών.

Ενώ με την  κρατική παρέμβαση θα μπορούσε να αποφευχθεί η κρίση εισάγοντας αλλαγές στο φορολογικό σύστημα, η κυβέρνηση επικεντρώθηκε στην αύξηση της είσπραξης των φόρων

 

Θα σας πάω όμως στην κρίση του 2001 όταν η Αργεντινή υποτίμησε το νόμισμά της ενώ ταυτόχρονα οι τιμές των εμπορευμάτων άρχισαν να αυξάνονται σε όλο τον κόσμο. Ο συνδυασμός αυτών των δύο παραγόντων -υποτίμηση και άνοδος τιμών στα βασικά προϊόντα- βοήθησε την οικονομία μας να αναπτυχθεί με γρήγορους ρυθμούς, επιτυγχάνοντας ρυθμούς ανάπτυξης παρόμοιους με της Κίνας. Δολάρια έμπαιναν στην Αργεντινή και η οικονομία ήταν ανθηρή. Τότε για να αποφευχθεί το ενδεχόμενο να φτάσουν οι τιμές των εγχώριων αγροτικών προϊόντων τις αντίστοιχες διεθνείς τέθηκε σε εφαρμογή ένα νέο φορολογικό σύστημα: οι εξαγωγείς θα έπρεπε να καταβάλλουν ένα τέλος για κάθε εξαγόμενο τόνο. Αυτή η μέθοδος φορολόγησης αποδείχτηκε πολύ προσοδοφόρα και η κυβέρνηση μπορούσε να αυτοχρηματοδοτείται με έσοδα από τις συγκεκριμένες εξαγωγές.

 

Καθώς όμως το έλλειμμα αυξήθηκε, η φορολογική πίεση επί των βασικών γεωργικών προϊόντων έγινε πιο ασφυκτική ώσπου το 2008 οι παραγωγοί αντιστάθηκαν σε ένα νέο ψήφισμα που θα αύξανε του φόρους. Στους τέσσερις μήνες των αγροτικών κινητοποιήσεων ολόκληρο το εθνικό οδικό δίκτυο τέθηκε εκτός λειτουργίας ενώ οι αγρότες αρνήθηκαν να πουλήσουν τις σοδειές τους. Τότε ήταν μια περίοδος μεγάλων εντάσεων ενώ φήμες ήθελαν τους παραγωγούς να είναι οπλισμένοι, υποβόσκοντας έτσι ο φόβος ξεσπάσματος μιας ένοπλης σύγκρουσης. Τελικά το Κογκρέσο, ενεργώντας αντίθετα στις επιλογές του Προέδρου έθεσε τέλος στην κρίση ανακαλώντας το δυσβάστακτο φορολογικό μέτρο. Όλοι θυμόμαστε εκείνη τη συνεδρία του 2008 στη Βουλή, η οποία ήταν και το μοναδικό θεσμικό όργανο που διέθετε την πολιτική ισχύ να μπλοκάρει τα νέα μέτρα για την αύξηση της φορολογίας. Η τελική ψηφοφορία έληξε με ισοψηφία και όλα τα βλέμματα πλέον ήταν στραμμένα στον αντιπρόεδρο, του οποίου η ψήφος θα έκρινε τις εξελίξεις αλλάζοντας κυριολεκτικά την ιστορία της Αργεντινής. Όταν ήρθε η σειρά του να αγορεύσει θυμάμαι ότι ήτανε τόσο νευρικός που μετά βίας μπορούσε να μιλήσει διότι αν ψήφιζε «κατά» θα πήγαινε ενάντια στην κυβέρνησή του ενώ αν ψήφιζε «υπέρ» θα σήμαινε το ξέσπασμα μιας κοινωνικής σύγκρουσης την έκβαση της οποία κανείς δεν μπορούσε να φανταστεί.

 

Στο τέλος καταψήφισε την κυβερνητική πρόταση για αύξηση φόρων, δικαιολογώντας αυτή του την επιλογή με μια δήλωση που θα μείνει στην ιστορία: "Η ψήφος μου δεν είναι θετική". Έξω από το Κογκρέσο, στους δρόμους ολόκληρης της χώρας, χιλιάδες κόσμου πανηγύριζαν καθότι τελείωσε το θρίλερ τόσης αναμονής και αντίστασης στην κυβερνητική πολιτική.

 

Παρόλα αυτά η ίδια φορολογική δομή για τα εμπορεύματα συνέχιζε να ισχύει, με την  κυβέρνηση να αγνοεί τον τρόπο που μια τέτοια φορολόγηση επηρέαζε αρνητικά την αγροτική παραγωγή. Είναι ενδεικτικό ότι ενώ το 1928 η Αργεντινή διέθετε  9,5 εκατομμύρια εκτάρια με σιτάρι, το 2012 φτάσαμε να έχουμε λιγότερο από 4 εκατομμύρια εκτάρια παρά το γεγονός ότι η συνολική καλλιεργήσιμη έκταση αυξανόταν συνεχώς. Η σιτοκαλλιέργεια μειώθηκε δραματικά γεγονός που οφείλεται στην περίεργη τάση των παραγωγών να αυξάνουν τις τιμές των άλλων προϊόντων όπως για παράδειγμα της σόγιας. Εφόσον οι  τιμές των άλλων γεωργικών προϊόντων αυξάνονταν οι παραγωγοί έριξαν το βάρος τους σε άλλες καλλιέργειες και όχι σιτάρι λόγω καλύτερων τιμών. Από την άλλη πλευρά, η βαριά φορολογία στα γεωργικά προϊόντα δημιούργησε τέτοιες στρεβλώσεις στις τιμές που επηρέασαν -αρνητικά- την κρίση των παραγωγών προς το τι να κάνουνε με τις σοδιές τους.

 

Με την  παρέμβαση της κυβέρνησης θα μπορούσε να αποφευχθεί η κρίση εισάγοντας αλλαγές στο φορολογικό σύστημα ώστε να καταστήσει το σιτάρι πιο κερδοφόρο από ό, τι άλλα προϊόντα. Αυτό θα ωθούσε τους παραγωγούς να καλλιεργήσουν σιτάρι, αντί για  σόγια. Ωστόσο η κυβέρνηση επικεντρώθηκε στην αύξηση της είσπραξης των φόρων, αντί της διασφάλισης της παροχής του καταναλωτικού κοινού σε αλεύρι. Σε αυτή την περίπτωση η κυβερνητική παρέμβαση όχι μόνο απέτυχε, αλλά δημιούργησε μια παράλογη κατάσταση: η χώρα που ενώ κάποτε υπήρξε ο σιτοβολώνας του κόσμου να μπορεί μόλις μετά βίας να τροφοδοτεί τον ίδιο της τον πληθυσμό με αλεύρι.

Δώστε το σχόλιο σας ...